Nawłoć – kiedy zbierać i jak suszyć tę roślinę?

Nawłoć najlepiej zbierać od połowy sierpnia do końca września, w okresie pełnego kwitnienia. Wybierz suchy, słoneczny dzień i późne przedpołudnie, gdy rosa już odparuje. Ścinaj górne części pędów z liśćmi i kwiatami, zanim kwiatostany zaczną brązowieć albo przekształcać się w biały puch.

Kiedy najlepiej zbierać nawłoć?

Termin może nieco różnić się zależnie od pogody i stanowiska, ale w Polsce nawłoć najintensywniej kwitnie zwykle od połowy sierpnia do końca września. To właśnie wtedy kwiaty są dobrze rozwinięte, wybarwione i jeszcze świeże. Zbiór po przekwitnięciu daje surowiec gorszej jakości, ponieważ kwiatostany zaczynają się kruszyć, brązowieć i tworzyć puch.

Najlepsza pora dnia przypada na późne przedpołudnie. Roślina powinna być całkowicie sucha, dlatego nie zbieraj jej wcześnie rano, po deszczu ani podczas wilgotnej pogody. Nadmiar wody wydłuża suszenie, sprzyja zaparzaniu się pędów i zwiększa ryzyko rozwoju pleśni.

Jak rozpoznać właściwy moment zbioru?

Do celów zielarskich wybieraj rośliny, których górne kwiatostany są już rozwinięte, ale nie noszą oznak przekwitania. Faza kwitnienia ma znaczenie, ponieważ kwitnąca część nadziemna jest surowcem określanym jako Solidaginis virgaureae herba. Zebrana zbyt wcześnie może mieć słabiej rozwinięte kwiatostany, a zebrana zbyt późno szybciej traci dobrą strukturę i kolor.

Przy wyborze rośliny zwróć uwagę na następujące cechy:

• Żółte kwiaty są w pełni wybarwione i wyglądają świeżo.
• Kwiatostany nie mają licznych brązowych, zaschniętych koszyczków.
• Na roślinie nie widać białego puchu powstającego po przekwitnięciu.
• Górne liście są jędrne, zielone i pozbawione plam, pleśni oraz uszkodzeń.
• Najlepiej nadają się górne, kwitnące części pędów, a nie twarde dolne łodygi.

Jak prawidłowo ścinać nawłoć?

Zbieraj tylko tyle rośliny, ile możesz szybko przygotować do suszenia. Ścinanie mokrych lub ciasno ułożonych pędów zwiększa ryzyko, że surowiec zacznie się nagrzewać i ciemnieć.

1. Wybierz zdrowe okazy rosnące w czystym miejscu, z dobrze rozwiniętymi, świeżymi kwiatostanami.
2. Odetnij górną część pędu z kwiatami i zdrowymi liśćmi. Nie ma potrzeby zbierać grubej, zdrewniałej podstawy łodygi.
3. Usuń uszkodzone fragmenty, przebarwione liście, pajęczyny i widoczne oznaki chorób. Potrząśnij pędami, aby pozbyć się owadów, najlepiej jeszcze na zewnątrz.
4. Przygotuj małe, luźne pęczki albo rozłóż roślinę cienką warstwą na sicie lub papierze. Zbyt duża wiązka zatrzymuje wilgoć w środku.
5. Przenieś surowiec w przewiewnym koszyku. Nie ugniataj go w foliowej torbie, ponieważ brak przepływu powietrza może rozpocząć zaparzanie.

Zdrowych górnych liści nie trzeba usuwać, ponieważ razem z kwiatostanami tworzą ziele nawłoci. Możesz natomiast usunąć dolne liście znajdujące się wewnątrz pęczka. Dzięki temu powietrze łatwiej przepływa między łodygami.

Gdzie zbierać nawłoć i jaki gatunek wybrać?

Nie zbieraj roślin przy ruchliwych drogach, torach kolejowych, zakładach przemysłowych, wysypiskach ani na terenach opryskiwanych. Nawłoć rosnąca na takim stanowisku może być zanieczyszczona pyłem, spalinami lub pozostałościami środków chemicznych. Lepszym miejscem są oddalone od zabudowy łąki, skraje lasów i czyste, niezanieczyszczone nieużytki.

Do surowca zielarskiego najczęściej wskazuje się nawłoć pospolitą (Solidago virgaurea), rodzimy gatunek o zwykle mniej rozłożystym kwiatostanie. W Polsce spotkasz też nawłoć kanadyjską (Solidago canadensis) i nawłoć późną (Solidago gigantea). Są to gatunki obcego pochodzenia, uznawane za inwazyjne, często tworzące szerokie, zwarte łany. Sama obecność żółtych kwiatów nie wystarcza więc do pewnego oznaczenia rośliny. Jeśli nie rozpoznajesz gatunków, nie traktuj przypadkowo zebranej nawłoci jako surowca leczniczego.

Najważniejsze kryteria wyboru miejsca i rośliny przedstawia tabela:

Jak suszyć nawłoć po zbiorze?

Najprostsze jest suszenie powietrzne. Zawieś małe pęczki kwiatami w dół w cieniu, w suchym i przewiewnym miejscu, na przykład na strychu, zadaszonej werandzie albo w dobrze wentylowanym pomieszczeniu. Pęczki nie powinny się stykać. Nie wystawiaj ich na pełne słońce, ponieważ intensywne światło może osłabić kolor kwiatów.

Suszenie na powietrzu trwa zwykle około 7–21 dni. Jeśli używasz suszarki do ziół, rozłóż pędy pojedynczą warstwą i ustaw temperaturę **35–40°C**. W zależności od grubości materiału proces zajmuje około 4–12 godzin. Piekarnik traktuj jako rozwiązanie awaryjne. Ustaw najniższą możliwą temperaturę, najlepiej około 40–50°C, lekko uchyl drzwiczki i regularnie kontroluj surowiec. Nie używaj funkcji grill.

Susz jest gotowy, gdy liście łatwo się kruszą, cienkie łodyżki łamią się z trzaskiem, a w grubszym fragmencie nie ma wyczuwalnej wilgoci. Możesz wykonać prosty test słoika. Zamknij niewielką ilość suszu na 1–2 godziny. Jeśli ścianki zaparują albo roślina zmięknie, trzeba ją jeszcze dosuszyć.

Największym błędem jest zamknięcie niedosuszonego ziela w szczelnym pojemniku. Wilgoć uwięziona między liśćmi i łodygami może doprowadzić do pleśnienia całej partii.

Po całkowitym wysuszeniu przełóż nawłoć do szczelnego, suchego pojemnika i trzymaj w ciemnym miejscu, z dala od kuchenki, kaloryfera i wilgoci. Dobrym rozwiązaniem jest szklany słoik z pokrywką. Zapisz na nim nazwę rośliny oraz datę zbioru.

Najlepszy surowiec uzyskasz wtedy, gdy nawłoć zbierzesz w pełni kwitnienia, w suchy dzień, a po ścięciu szybko rozluźnisz i rozpoczniesz suszenie w cieniu.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.