Kompostownik ogrodowy z palet lub desek zbudujesz bez skomplikowanych narzędzi. Wystarczą ażurowe ściany, kontakt z glebą i miejsce zapewniające odpływ wody. Dzięki temu odpady roślinne zamienią się w darmowy kompost, czyli ogrodowe „czarne złoto”.
Gdzie postawić kompostownik?
Wybierz miejsce w półcieniu, osłonięte od silnego wiatru, ale z łatwym dostępem dla taczki lub wiadra. Pełne słońce może przesuszać pryzmę, a całkowity cień sprzyja nadmiernej wilgoci. Podłoże powinno być przepuszczalne i nieutwardzone. Kompostownik ustawiony bezpośrednio na gruncie ułatwia odpływ wody oraz dostęp mikroorganizmów i dżdżownic.
Nie buduj go w zagłębieniu terenu, gdzie po deszczu stoi woda. Jeśli działka jest ciężka i podmokła, wybierz lekko wyniesione miejsce albo przygotuj warstwę drenażową z gałęzi. Konstrukcja powinna mieć około 1–1,5 m wysokości. Zbyt mały stos szybciej wysycha, a zbyt duży trudniej napowietrzyć.
Uwaga na przepisy: zgodnie z wymaganiami dotyczącymi usytuowania takich obiektów mały kompostownik o pojemności do 10 m³ powinien znajdować się co najmniej 7,5 m od granicy działki, ulicy lub ciągu pieszego oraz 15 m od okien i drzwi zewnętrznych pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. Przy większej pojemności wymagania mogą być bardziej restrykcyjne. Przed budową sprawdź aktualne przepisy i ustalenia obowiązujące w swojej gminie.
Jakie materiały i narzędzia przygotować?
Najprostszy kompostownik ogrodowy wykonasz z czterech palet. Możesz też użyć desek i czterech kantówek narożnych. Drewno powinno być czyste, niepokryte farbą, olejem ani nieznanym impregnatem. Nie wykorzystuj podkładów kolejowych ani elementów nasączonych środkami, które mogłyby przedostać się do kompostu.
Do podstawowej konstrukcji potrzebujesz:
- czterech palet albo desek na trzy ściany i front,
- kantówek lub słupków narożnych, jeśli budujesz model z desek,
- wkrętów do drewna, łączników albo solidnych zawiasów,
- piły, wkrętarki, młotka, miary i poziomicy,
- opcjonalnie drobnej siatki zabezpieczającej przed gryzoniami.
Jak zbudować kompostownik krok po kroku?
Najłatwiejszy dla początkującego jest kompostownik z trzech stałych ścian i otwieranej przedniej części. Taki układ zapewnia przewiew, a jednocześnie pozwala wybierać gotowy kompost od dołu.
- Przygotuj podłoże – usuń darń i wyrównaj grunt. Nie wylewaj betonowego dna, ponieważ ograniczyłoby odpływ wody i kontakt z glebą.
- Zabezpiecz drewno – zeszlifuj ostre krawędzie i zastosuj preparat przeznaczony do drewna ogrodowego. Środka ochronnego nie nakładaj na powierzchnie, które będą bezpośrednio stykały się z kompostem, jeśli producent nie dopuszcza takiego zastosowania.
- Zbuduj trzy ściany – ustaw palety w kształcie litery U i połącz je w narożnikach. Przy konstrukcji z desek przykręć je poziomo do kantówek.
- Zostaw szczeliny – między deskami zachowaj około 2–3 cm odstępu. Przerwy doprowadzają tlen do pryzmy i ograniczają rozwój organizmów beztlenowych odpowiedzialnych za gnicie i nieprzyjemny zapach.
- Wykonaj przednią ścianę – najlepiej zamocuj ją na zawiasach albo zastosuj deski wsuwane w prowadnice. Dolna część powinna otwierać się łatwo, aby można było wyjąć dojrzały kompost bez rozbierania całej konstrukcji.
- Sprawdź stabilność – ustaw kompostownik poziomo i w razie potrzeby zakotwicz narożniki w gruncie. Nie zamykaj szczelnie ścian folią, ponieważ ograniczysz wentylację.
Jeżeli używasz palet, przednia może pełnić funkcję drzwiczek. Przymocuj ją tylko w dolnej części albo zawieś na zawiasach. W większej konstrukcji wygodniejsze są poziome deski wsuwane od góry, które można wyjmować pojedynczo podczas wybierania kompostu.
Z czego najlepiej zrobić kompostownik?
| Materiał | Wentylacja | Trwałość | Koszt |
|---|---|---|---|
| Drewno lub palety | Wysoka, jeśli ściany są ażurowe | Średnia | Niski |
| Tworzywo sztuczne | Od niskiej do średniej, zależnie od otworów | Średnia | Średni |
| Bloczki lub cegły | Średnia, gdy pozostawisz otwory | Wysoka | Wysoki |
Drewno i palety zwykle najlepiej łączą niski koszt, łatwy montaż i dobrą cyrkulację powietrza. Plastikowy termokompostownik zajmuje mniej miejsca, ale trzeba sprawdzić, czy ma wystarczającą liczbę otworów wentylacyjnych. Konstrukcja murowana jest stabilna, lecz trudna do przeniesienia i łatwo zbudować ją zbyt szczelnie.
Jak rozpocząć kompostowanie?
Na dnie ułóż warstwę drenażową z rozdrobnionych gałęzi o wysokości około 15–20 cm. Zapewni ona przepływ powietrza od spodu i ułatwi odpływ nadmiaru wody. Na niej możesz rozłożyć cienką warstwę ziemi ogrodowej lub dojrzałego kompostu, który dostarczy mikroorganizmów.
Układaj naprzemiennie materiały zielone, bogate w azot, oraz brązowe, bogate w węgiel. Orientacyjna proporcja to około 2 części materiałów brązowych na 1 część zielonych. Do zielonych należą między innymi obierki i resztki warzyw, świeża trawa oraz młode części roślin. Materiały brązowe to suche liście, rozdrobnione gałązki, słoma, papier i niezadrukowana tektura.
Przed wrzuceniem większe odpady potnij lub rozdrobnij. Każdą grubszą warstwę możesz lekko przesypać ziemią. Pryzma powinna być wilgotna jak wyciśnięta gąbka, ale nie mokra. Jeśli woda wypływa z materiału albo pojawia się zapach gnicia, zmniejsz ilość mokrych odpadów i dodaj suche liście lub tekturę.
Do kompostownika możesz dodawać:
- obierki i resztki warzyw oraz owoców,
- liście, skoszoną trawę i zdrowe resztki roślin,
- fusy z kawy i herbaty oraz rozdrobnione skorupki jaj,
- drobne gałązki, słomę, trociny i niezadrukowaną tekturę.
Nie wrzucaj do niego:
- mięsa, ryb, kości i produktów mlecznych,
- olejów, tłuszczów oraz resztek potraw gotowanych z mięsem,
- plastiku, szkła, metalu i materiałów z farbą lub chemikaliami,
- chorych roślin, chwastów z nasionami i odchodów zwierząt.
Jak pielęgnować kompostownik?
Regularna kontrola jest ważniejsza niż częste dokładanie dodatków. Dobrze prowadzona pryzma nie powinna wydzielać ostrego, gnilnego zapachu. Gotowy kompost ma ciemnobrunatny kolor, jednolitą lub gruzełkowatą strukturę i zapach świeżej ziemi. W zależności od materiału oraz warunków dojrzewa zwykle przez kilka do kilkunastu miesięcy.
Raz na około dwa miesiące sprawdź kompostownik według tej listy:
- Wilgotność – podlej pryzmę w czasie długiej suszy, ale nie doprowadzaj do zalania.
- Napowietrzenie – przerzuć materiał widłami, przenosząc dolne warstwy wyżej.
- Struktura – dodaj suche liście, słomę lub tekturę, jeśli masa jest zbita i mokra.
- Zapach – nieprzyjemna woń oznacza zwykle brak tlenu albo zbyt dużo mokrych odpadów.
- Dojrzałość – wybieraj kompost, gdy nie rozpoznajesz większości użytych resztek.
Pokrywa nie jest konieczna, ale może chronić pryzmę przed ulewnym deszczem i przesuszeniem. Zimą proces zwalnia, lecz nie trzeba opróżniać kompostownika. Wystarczy ograniczyć przerzucanie i przykryć wierzch warstwą liści lub materiału przepuszczającego powietrze.
