Uszaka bzowego można zbierać przez cały rok, ale najłatwiej znaleźć go od późnej jesieni do wczesnej wiosny. Brak liści odsłania wtedy gałęzie, a wilgotna pogoda sprawia, że owocniki pęcznieją i stają się dobrze widoczne.
Kiedy zbierać uszaka bzowego?
Uszak bzowy (Auricularia auricula-judae), nazywany także uchem Judasza, jest grzybem całorocznym. Nie ma więc jednego, krótkiego sezonu zbioru. Najdogodniejszy okres przypada zwykle na późną jesień, zimę i początek wiosny, szczególnie po opadach deszczu lub podczas odwilży.
Zimą łatwiej go wypatrzyć, ponieważ gałęzie nie są zasłonięte liśćmi. Owocniki dobrze znoszą przymrozki, a nawet zamarzanie i ponowne odmarzanie. Nie oznacza to jednak, że podczas mrozu zawsze będą miękkie i wyraźne. Mogą stwardnieć, skurczyć się albo częściowo zaschnąć, by po dostarczeniu wilgoci ponownie odzyskać elastyczność.
Gdzie szukać uszaka bzowego?
Najpierw kieruj wzrok na stare, osłabione lub obumierające krzewy czarnego bzu (Sambucus nigra). Uszak wyrasta głównie na martwych gałęziach, konarach i pniach, często w miejscach z uszkodzoną korą. Dobrym siedliskiem są wilgotne zarośla, obrzeża lasów, doliny rzeczne, łęgi, parki i nieużytki porośnięte dzikim bzem.
Gatunek może pojawiać się również na innych drzewach liściastych, między innymi na klonie, jesionie, wierzbie czy wiązie. Takie stanowiska są jednak mniej typowe, dlatego podczas pierwszych poszukiwań najlepiej skupić się na czarnym bzie.
Wilgoć bezpośrednio wpływa na wygląd owocników. Po deszczu uszaki stają się grubsze, jędrniejsze i łatwiejsze do zauważenia. W czasie suszy kurczą się, twardnieją i mogą niemal zniknąć na tle kory. Po kolejnym nawodnieniu ponownie pęcznieją – ta zdolność do wysychania i odzyskiwania formy nazywa się rehydratacją.
Podczas wyprawy szczególnie warto sprawdzać:
- stare i próchniejące gałęzie czarnego bzu
- wilgotne, zacienione zarośla oraz okolice cieków wodnych
- martwe konary leżące na ziemi, jeśli nadal zachowały korę
- liściaste drzewa i krzewy po kilku dniach deszczowej pogody
Jak rozpoznać uszaka bzowego?
Owocnik przypomina kształtem małżowinę uszną albo nieregularną miseczkę. Zwykle ma kilka centymetrów średnicy, choć większe okazy mogą osiągać około 15 cm. Jego barwa przechodzi od jasnego brązu przez czerwonobrązowy do ciemnobrunatnego. Powierzchnia jest pofałdowana, lekko zamszowa po stronie zewnętrznej, a od wewnątrz gładka i delikatnie lśniąca.
Uszak nie ma wyraźnego trzonu. Przyrasta bokiem do drewna, często tworząc kępki złożone z wielu owocników. W wilgotnych warunkach jest sprężysty i chrząstkowato-galaretowaty, natomiast po wysuszeniu staje się twardy i cienki. Sama lokalizacja na bzie nie wystarcza do oznaczenia, dlatego trzeba ocenić również kształt, fakturę i kolor.
| Gatunek | Wygląd | Jadalność |
| Uszak bzowy | Brązowy, uszowaty, pofałdowany owocnik o sprężystej, chrząstkowatej konsystencji. Zwykle rośnie na czarnym bzie. | Jadalny, jeśli został prawidłowo rozpoznany. |
| Uszak skórnikowaty | Powierzchnia jest wyraźnie włochata, z szarobrązowymi pasami i jaśniejszym brzegiem. | Nie jest uznawany za gatunek jadalny. |
| Kisielnica kędzierzawa | Zwykle mniejsza i ciemniejsza, tworzy na drewnie rozlane, nieregularne, lśniące poduszeczki. Jest bardziej miękka i galaretowata. | Nie należy traktować jej jako zamiennika uszaka. |
Nie zbieraj owocnika wyłącznie na podstawie drzewa, na którym rośnie. Uszak skórnikowaty i kisielnica nie należą do śmiertelnie trujących pomyłek, ale nie zmienia to podstawowej zasady: zbieramy tylko grzyby, które znamy i potrafimy pewnie oznaczyć. Przy wątpliwościach porównaj okaz z dobrym atlasem albo skonsultuj go z doświadczonym grzyboznawcą. Nie korzystaj z samego zdjęcia, jeśli nie pozwala ono ocenić wszystkich cech.
Które owocniki warto zbierać?
Najlepsze do zbioru są uszaki, które po dotknięciu pozostają sprężyste i elastyczne. Po deszczu mogą być wyraźnie napęczniałe, cięższe i jędrne. Nie trzeba jednak od razu odrzucać dobrze wykształconych, lekko zaschniętych okazów – po namoczeniu często odzyskują swoją strukturę.
Zostaw w lesie owocniki silnie stwardniałe, kruche, spleśniałe lub zaatakowane przez inne organizmy. Selekcja powinna uwzględniać:
- jędrną, elastyczną konsystencję bez rozpadu tkanek
- brak pleśni, obcych nalotów i wyraźnych uszkodzeń
- brązową lub ciemnobrunatną barwę typową dla gatunku
- dobrze zachowany, uszowaty albo miseczkowaty kształt
O czym pamiętać przed wyprawą?
Przed wyjściem sprawdź, czy w ostatnich dniach padało albo czy zapowiadana jest odwilż. Wtedy owocniki są łatwiejsze do zauważenia. Zabierz przewiewną torbę lub koszyk, nóż do odcinania owocników i atlas grzybów. Nie zbieraj okazów, których nie potrafisz rozpoznać.
- Sprawdź wilgotność i wybierz wilgotne, zacienione stanowiska.
- Szukaj przede wszystkim na czarnym bzie i jego martwych gałęziach.
- Oceniaj kształt, kolor oraz konsystencję, a nie tylko miejsce wzrostu.
- Zostaw stare, kruche lub zanieczyszczone owocniki.
Najprostsza reguła brzmi więc: uszaka bzowego szukaj przez cały rok, lecz szczególnie od późnej jesieni do wczesnej wiosny, po deszczu lub odwilży i przede wszystkim na czarnym bzie.
