Kwiaty czarnego bzu zbiera się zwykle od drugiej połowy maja do początku lipca. Najlepszy jest suchy, słoneczny poranek po odparowaniu rosy, gdy baldachy są w pełni rozwinięte i pokryte pyłkiem. Zbieraj je z czystych miejsc, ścinając całe kwiatostany. Przed suszeniem nie myj kwiatów, ponieważ wilgoć sprzyja pleśnieniu, a płukanie usuwa część aromatycznego pyłku.
Kiedy zbierać kwiaty czarnego bzu?
Termin kwitnienia zależy od pogody, ale najczęściej przypada na przełom maja i czerwca. W chłodniejszym roku kwiaty mogą pojawić się później i utrzymywać się do początku lipca. Nie kieruj się wyłącznie kalendarzem. Najlepsze są baldachy w pełni rozwinięte, jasne, świeże i intensywnie pachnące. Pojedyncze kwiaty powinny być otwarte, a na ich powierzchni powinien być widoczny pyłek.
Zbiór zaplanuj na suchy, słoneczny dzień. Poranek jest dobrą porą, ale trzeba poczekać, aż rosa całkowicie odparuje. Mokre kwiaty szybciej więdną, trudniej je wysuszyć i łatwiej mogą zapleśnieć. Nie zbieraj także baldachów przekwitających, brązowiejących ani zaatakowanych przez mszyce.
Jak rozpoznać czarny bez?
Najważniejsze jest prawidłowe rozpoznanie rośliny. Czarny bez (Sambucus nigra) jest krzewem lub niewielkim drzewem o zdrewniałych pędach. Podobny do niego bez hebd (Sambucus ebulus) jest byliną i może powodować zatrucie. Jeśli nie masz pewności, z której rośliny chcesz zebrać kwiaty, zrezygnuj ze zbioru.
Najpewniejszym identyfikatorem jest rdzeń pędu. Po ostrożnym przekrojeniu cienkiej gałązki czarny bez ma rdzeń biały i gąbczasty, natomiast bez hebd ma rdzeń zielonkawy. Różnice w pokroju rośliny oraz ułożeniu kwiatostanów także pomagają w rozpoznaniu:
- Czarny bez – zdrewniały krzew lub małe drzewo, biały gąbczasty rdzeń pędu, kwiatostany często lekko zwisające.
- Bez hebd – bylina bez trwałego, zdrewniałego pnia, zielonkawy rdzeń pędu, kwiatostany bardziej wzniesione.
- Czarny bez – kremowobiałe kwiaty zebrane w płaskie baldachy i charakterystyczny, słodki zapach.
- Bez hebd – podobne kwiaty, ale inny pokrój oraz bardziej pionowe ułożenie kwiatostanów i owoców.
Nie zbieraj rośliny wyłącznie na podstawie wyglądu kwiatów. Ich podobieństwo może być mylące, dlatego sprawdzenie pędu ma większe znaczenie niż sama barwa baldachów.
Jak ścinać i przygotować kwiaty?
Do zbioru użyj ostrego sekatora albo noża. Ścinanie całych baldachów ogranicza uszkadzanie kwiatów i ułatwia ich przeniesienie. Po powrocie usuń grubsze fragmenty łodyżek oraz widoczne owady i zanieczyszczenia, najlepiej delikatnym pędzelkiem. Kwiatów przeznaczonych do suszenia nie płucz pod wodą.
Przygotowanie surowca po zbiorze może wyglądać tak:
- Wybierz zdrowe, rozwinięte baldachy z widocznym pyłkiem.
- Sprawdź roślinę i upewnij się, że pęd ma biały, gąbczasty rdzeń.
- Ścinaj całe baldachy sekatorem lub ostrym nożem, nie wyrywając ich z pędu.
- Przenieś kwiaty w przewiewnym koszyku albo papierowej torbie, bez ugniatania.
- Oczyść je na sucho i rozłóż cienką warstwą na papierze lub bawełnianej tkaninie.
Susz kwiaty w zacienionym, suchym i przewiewnym miejscu. Możesz rozłożyć je pojedynczo albo związać w niewielkie pęczki i powiesić. Przy użyciu suszarki ustaw temperaturę około 30–40°C. Zbyt intensywne słońce może pogorszyć aromat i jakość surowca. Suche kwiaty przechowuj w szczelnym, suchym opakowaniu.
Gdzie zbierać i jak robić to z umiarem?
Wybieraj krzewy rosnące z dala od ruchliwych dróg, zakładów przemysłowych, wysypisk oraz intensywnie opryskiwanych pól. Nie zbieraj kwiatów pokrytych kurzem, sadzą ani innymi osadami, ponieważ przeznaczone do suszenia baldachy nie powinny być myte.
Nie ogołacaj całego krzewu. Pozostaw część kwiatów dla owadów zapylających i przyszłych owoców, a przy okazji zachowasz naturalny cykl rozwoju rośliny. Zbieraj tylko tyle, ile rzeczywiście wykorzystasz.
Jak wykorzystać kwiaty czarnego bzu?
Świeże baldachy można przeznaczyć na syrop, napar, nalewkę, ocet smakowy albo lemoniadę. W kuchni wykorzystuje się je także do smażenia w cieście. Suszone kwiaty nadają się do przygotowania aromatycznego napoju w chłodniejszych miesiącach.
Nie traktuj kwiatów jako zamiennika leczenia. W domowych przetworach i naparach stosuj je po właściwym przygotowaniu, a osoby w ciąży, karmiące piersią, dzieci oraz osoby przyjmujące leki powinny skonsultować regularne spożywanie takich preparatów ze specjalistą. Najbezpieczniejszy zbiór zaczyna się od właściwego rozpoznania rośliny, suchej pogody i umiaru w pozyskiwaniu baldachów.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej. W razie wątpliwości dotyczących rozpoznania rośliny lub stosowania przetworów skonsultuj się ze specjalistą.
