Owoce czarnego bzu zbiera się najczęściej we wrześniu i październiku. O terminie decyduje jednak przede wszystkim dojrzałość jagód: powinny być czarnofioletowe, lśniące, miękkie i pełne soku. Surowych owoców nie wolno jeść – przed spożyciem trzeba je ugotować albo wysuszyć.
Czarny bez – kiedy zbierać owoce?
Wrzesień i październik to typowy okres zbioru owoców czarnego bzu (Sambucus nigra). W cieplejszych miejscach pierwsze dojrzałe baldachy mogą pojawić się już pod koniec sierpnia, a w chłodniejszych sezon zbiorów przesuwa się później. Sam kalendarz nie wystarcza, dlatego przed ścięciem trzeba ocenić wygląd owoców.
Dojrzałe jagody mają głęboki czarnofioletowy kolor, lekko połyskują i łatwo oddzielają się od szypułek. Baldachy są ciężkie, miękkie i często zwisają pod ich ciężarem. Owoce jaśniejsze, twarde lub matowe są niedojrzałe i nie powinny trafiać do przetworów.
Jak odróżnić czarny bez od bzu hebdu?
Przed zbiorem upewnij się, że roślina to Sambucus nigra, a nie trujący bez hebd (Sambucus ebulus). Tabela powinna być tylko pomocą, ponieważ najbezpieczniej ocenić kilka cech jednocześnie.
| Cecha | Czarny bez (Sambucus nigra) | Bez hebd (Sambucus ebulus) |
|---|---|---|
| Pokrój | Zd堅wniały krzew lub niewielkie drzewo | Niska bylina, bez typowego pnia drzewa |
| Rdzeń pędu | Biały, miękki i gąbczasty | Zielonkawy |
| Ułożenie owoców | Baldachy zwykle zwisają ku dołowi | Baldachy są wyraźnie wzniesione |
| Jadalność | Dojrzałe owoce nadają się do wykorzystania po obróbce termicznej | Roślina trująca, nie należy jej zbierać |
Jeśli masz wątpliwości, nie zbieraj owoców. Szczególnie pomocne jest sprawdzenie rdzenia młodego pędu po jego przekrojeniu oraz kierunku, w którym wyrastają baldachy. Czarny bez ma zwykle formę dużego, zdrewniałego krzewu, natomiast hebd jest rośliną zielną.
Jak zbierać owoce w terenie?
Najwygodniej ścinać całe baldachy razem z szypułkami, używając ostrego sekatora. Taka technika ogranicza gniecenie jagód podczas transportu i ułatwia późniejsze oddzielanie owoców. Zbiór najlepiej przeprowadzić w suchy dzień, gdy owoce nie są mokre od deszczu ani rosy.
Miejsce znalezienia krzewu ma znaczenie dla jakości surowca. Do zbioru wybieraj stanowiska oddalone od źródeł zanieczyszczeń:
- ruchliwych dróg i poboczy, gdzie na roślinach osadza się pył oraz spaliny,
- terenów przemysłowych, wysypisk i miejsc o nieznanej historii zanieczyszczeń,
- pól i sadów, na których mogły być stosowane środki ochrony roślin,
- krzewów z owocami zabrudzonymi, spleśniałymi lub wyraźnie uszkodzonymi.
Nie ogołacaj całego krzewu. Pozostawienie części owoców ma znaczenie dla ptaków i pozwala roślinie zakończyć naturalny cykl rozwoju.
Co zrobić z owocami po zbiorze?
Surowe owoce czarnego bzu są toksyczne. Zawierają między innymi sambunigrynę i sambucynę, które mogą powodować nudności, bóle brzucha, wymioty lub biegunkę. Najwięcej niepożądanych związków znajduje się w owocach niedojrzałych, dlatego nie należy mieszać ich z dojrzałymi jagodami.
Po powrocie do domu postępuj w następującej kolejności:
- Przebierz baldachy i usuń owoce niedojrzałe, spleśniałe, wysuszone lub uszkodzone.
- Oddziel jagody od większych części szypułek i dokładnie je opłucz.
- Poddaj owoce obróbce termicznej, na przykład gotowaniu, pasteryzacji albo suszeniu, zgodnie z przeznaczeniem surowca.
Samo umycie owoców nie neutralizuje toksycznych związków. Nie próbuj także świeżych jagód podczas przebierania. Do dalszego wykorzystania przeznaczaj wyłącznie owoce w pełni wybarwione, pochodzące z pewnie rozpoznanego czarnego bzu.
Najbezpieczniejszy zbiór przypada na wrzesień i październik, gdy wszystkie jagody są czarne, lśniące i miękkie. Sprawdź gatunek po pokroju, rdzeniu pędu i zwisających baldachach, a zebrane owoce zawsze poddaj obróbce termicznej.
